محمد الريشهري

27

علم و حكمت در قرآن و حديث ( فارسى )

نكته قابل تأمل اين است كه اثبات ملازم بودن علم با خشيت خدا از سوى قرآن ، در ادامه سخن در باره چند رشته از علوم طبيعى است . خداوند در قرآن چنين مى فرمايد : « آيا نديده اى كه خدا از آسمان ، آبى فرود آورد و به وسيله آن ميوه هايى كه رنگهاى آنها گوناگون است بيرون آورديم ؟ و از برخى كوهها ، راهها و رگه هاى سپيد و گلگون به رنگهاى مختلف و سياه پررنگ آفريديم و از مردمان و جانوران و دامها كه رنگهايشان همان گونه مختلف است ، پديد آورديم . از ميان بندگان خدا تنها دانايان اند كه از او مى ترسند . آرى خدا پيروزِ آمرزنده است » . بنابر اين علوم طبيعى نيز مىتواند موجب خشيت در مقابل خدا شود ؛ به شرط آنكه نور هدايتگر حقيقت علم همراه آن گردد و دانشمند با نور علم به طبيعت بنگرد و در پديده هاى اعجاب انگيزش تأمل نمايد . 5 اخلاق شايسته از بركات نور علم يكى از آثار و بركات حقيقت نورانى علم ، خود سازى ، اخلاق نيكو و صفات پسنديده است . اين ويژگى مهم در روايات فراوانى مورد توجه قرار گرفته است ؛ به گفته امام على عليه السلام : « هر اندازه دانش انسان افزون گردد ، توجّه وى نسبت به نفس خود ، بيشتر گردد و در رياضت و اصلاح آن ، كوشش بيشترى مبذول كند » . 6 جدا ناپذيرى جوهر علم از عمل شايسته يكى از ويژگيهاى برجسته نور علم كه در روايات فراوانى مورد تاكيد قرار گرفته ، عمل صالح است . از نظر اين احاديث اعمال شايسته ثمره علم است و بدون عمل ، چراغ علم در وجود انسان خاموش مىشود .